Fonologia angielskiego
Samogłoski angielskiego
Samogłoski sprzeciwiają się ze spółgłoskami przeciwnym ruchem ust: jak zamykają mamy spółgłoski a jak otwierają mamy samogłoski:
| Samogłoski | tylne | nieokreślone | przedne | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| z przebiegiem odśrodkowym | bez przebiegu |
z przebiegiem dośrodkowym | z przebiegiem dośrodkowym | bez przebiegu |
z przebiegiem odśrodkowym | ||
| dużego stopnia otwarcia |
âu | âə | α: | aə | ai | ||
| średniego stopnia otwarcia |
ou | o | oə | ə: | eə | e | ei |
| małego stopnia otwarcia |
uu | u | uə | iə | i | ii | |
Z Podstawy fonologii N. S. Trubeckoja w stronach 102-105.
Wydana w Warszawie w 1970 w PWN, Podstawy fonologii to przetłumaczenie z niemieckiego kziążki Trubeckoja Grundzüge der Phonologie w opracowaniu Adama Heinza (w tej kziążce Trubeckoj pisze się Trubiecki).
4 paradygmaty samogłosek angielskiego:
1. Stopień otwarcia ust
W zależności od stopnia otwarcia ust; wyróżniają samogłoski dużego, średniego i małego stopnia otwarcia.
2. Położenie języka w ustach
W zależności od położenia języka w ustach wyróżniają samogłoski tylne, przedne et nieokreślone.
Samogłoski tylne i przedne sprzeciwiają się między sobą położeniem języka tylnym i przednym w ustach; nieokreślone samogłoski są ani tylne ani przedne.
Różnica między â & a to ta która odróżni następujące francuskie pary minimalne: tâche/tache (zadanie/plama); pâte/patte (ciasto/łapa).
3. Przebieg języka w ustach
W zależności od przebiegu języka w ustach, wyróżniają samogłoski z przebiegiem odśrodkowym i z przebiegiem dośrodkowym.
Przebieg odnosi się do ruchu języka w ustach: dośrodkowym gdy język przemieszcza się do środka ust a odśrodkowym gdy język odchodzi środek ust.
Samogłoski z prebiegiem dośrodkowym przychodzą do dźwięku ə podczas gdy samogłoski tylne i przedne z prebiegiem odśrodkowym wychodzą odpowiednio do dźwiękow u & i.
4. Obcięcie sylaby
Trubeckoj stwierdzi że samogłoski o, e, u & i są samogłoskami z przerwanym (odśrodkowym czy dośrodkowym) przebiegiem tzn. bez przebiegu.
Samogłoski z przerwanym przebiegiem są rezultatami korelacji obcięcia sylaby (por. Podstawy fonologii Trubeckoja, strona 180). Jednak przerwa ta pojawi się tylko w akcentowanych sylabach zamkniętych.
Sylaba jest zamknięta, gdy jej środek sylabiczny następuje ruchu zamykania ust tj. spółgłoski z wyjątkiem - na angielski - spółgłoski r ponieważ ta należy do środku sylabicznego angielskiego.
Sylaba jest akcentowana jeśli otrzyma większą intensywność niż sylaby poprzedzającej lub następującej.
Prozodia Angielska akcentuje jedną sylabę na co dwa: więc w wielosylabowych słowach, znaleźć można akcenty różnej intensywności: podstawowy, wtórny, itp.
Środek sylabiczny angielskiego
Jak mówimy, płucne powietrze dmucha szarpnięciami przez usta: sylaba to najmniejsza jednostka dmuchnięcia.
Na poziomie sylab, słychać troje opozycje akustyczne: intensywność, melodia i czas trwania.
Wyżej wymienione akustyczne cechy tworzą prozodię i mieszczą się w części sylaby nazywana środek sylabiczny.
Mierzana w decybelach, intensywność jest ciśnieniem powietrza; mierzana w hertzach, melodia jest modulacją powietrza przez struny głosowe; mierzany w milisekundach, czas trwania jest długością powietrza przez usta.
Środek sylabiczny angielskiego może być samogłoską ale także samogłoską następowaną przez spółgłoskę r chociaż z dwoma ograniczeniami:
1. skoro ulegają korelacji obcięcia sylaby, krótkie samogłoski nie mogą być następowane przez r.
2. przed r, odśrodkowo-dośrodkowa opozycja samogłosek ulega neutralizacji do samych dośrodkowych samogłosek (por. Podstawy fonologii Trubeckoja, strona 252).
Kiedy należy do środku sylabicznego, spółgłoska r jest umieściona w indeksie górnym. Więc, angielskie slowo "rare" pisze się fonologicznie reər a nie reər!
A więc środek sylabiczny angielskiego zawiera 26 następujacych możliwości:
| âu | âə | âər | α: | α:r | aə | aər | ai | ||
| ou | o | oə | oər | ə: | ə:r | eə | eər | e | ei |
| uu | u | uə | uər | iə | iər | i | ii |
Spółgłoski angielskiego
Spółgłoski sprzeciwiają się ze samogłoskami przeciwnym ruchem ust: jak otwierają mamy samogłoski a jak zamykają mamy spółgłoski:
| Spółgłoski | gardłowe | szczytowe z koniuszkiem języka | wargowe | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| zawiniętym | prostym | podwiniętym | ||||
| płynne | nie-boczna | r | ||||
| boczna | l | |||||
| nosowe | ŋ | n | m | |||
| szczelinowe | słabe | ž | z | v | ||
| mocne | š | s | f | |||
| zwarte | słabe | g | ğ | d | δ | b |
| mocne | k | č | t | θ | p | |
Spółgłoski w & j są półsamogłoskami: wynoszą one do samogłosek u & i ale ustami zamykającymi.
Spółgłoska h jest izolowana : to wyłączna spółgłoska glośniowa.